Dự thảo sửa Luật BHXH: HCNS cần theo dõi gì?

Có những văn bản pháp luật mà người lao động chỉ thực sự đọc vào ba thời điểm của đời mình: khi sinh con, khi ốm dài ngày, và khi về hưu. Nhưng đội nhân sự thì đọc chúng mỗi tháng — trong từng dòng bảng lương, từng hồ sơ báo tăng, báo giảm. Vì vậy, khi Quốc hội bàn chuyện sửa Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) chỉ hơn một năm sau ngày luật mới có hiệu lực, câu hỏi đúng cho HCNS không phải là “luật lại đổi gì?” mà là “điều gì đã là luật, điều gì mới chỉ là đề xuất — và mình cần chuẩn bị gì để không ai bị thiệt?” Bài viết tổng hợp từ văn bản và nguồn tin chính thống công bố đến ngày 01/11/2026 (Asia/Saigon), dành cho HCNS và người lao động — không phải tư vấn pháp lý cá nhân hóa . 1. Bối cảnh: Luật BHXH 2024 đã có hiệu lực — vì sao lại sửa ngay năm 2026? Nền tảng đang áp dụng hôm nay vẫn là Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 : Thông qua: 29/06/2024, Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV Hiệu lực: 01/07/2025 — thay thế Luật BHXH 2014 Quy mô: 11 chương, 141 điều Một số điểm mới HCNS đang vận hành: Điều kiện số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống 15 năm . Mở rộng đối tượng BHXH bắt buộc: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh; người lao động làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn mức thấp nhất làm căn cứ đóng; người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương… Khái niệm “mức tham chiếu” thay cho “mức lương cơ sở” khi tính một số mức đóng, mức hưởng. Một chương riêng về quản lý thu, đóng BHXH , làm rõ hành vi chậm đóng và trốn đóng. Vậy vì sao sửa? Theo Bộ Nội vụ (dẫn qua Báo Nhân Dân, 20/10/2026), sau hơn một năm triển khai, phần lớn quy định đã đi vào thực tiễn, nhưng tên gọi, chức năng của các cơ quan quản lý đã thay đổi sau sắp xếp bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời còn một số khoảng trống pháp lý, một số quy định chưa thống nhất, chưa tạo động lực phát triển đối tượng và khơi thông nguồn lực đầu tư quỹ. Định nghĩa vận hành (ngắn): Luật sửa đổi, bổ sung một số điều là văn bản chỉ chạm vào những điều khoản cụ thể; phần còn lại của Luật BHXH 2024 giữ nguyên hiệu lực. Đây không phải một bộ luật BHXH mới thay thế toàn bộ. 2. Ngày 21/10/2026, Quốc hội đã nghe những gì? Sáng 21/10/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH (Tờ trình số 801/TTr-CP ngày 01/10/2026). Dự thảo gồm 3 điều . Các nhóm nội dung chính, theo tường thuật của các cơ quan báo chí: Bộ máy và chính quyền hai cấp Sửa quy định về người hoạt động không chuyên trách tham gia BHXH bắt buộc cho phù hợp pháp luật về chính quyền địa phương. Sửa thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản ở đơn vị không thành lập công đoàn cơ sở . Cập nhật trách nhiệm quản lý nhà nước của các bộ (Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội nay là Bộ Nội vụ), Bộ Tài chính, Bộ Y tế, UBND các cấp và cơ quan BHXH. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình Căn cứ điều kiện kinh tế – xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên — theo lộ trình. Dự thảo chưa xác định cụ thể ai trong nhóm này phải tham gia và từ khi nào. Bảo hiểm hưu trí bổ sung Cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết qua người sử dụng lao động. Cơ quan thẩm tra (Ủy ban Văn hóa và Xã hội) đề nghị Chính phủ giữ nguyên quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung như Luật hiện hành. Thuận lợi cho người thụ hưởng Ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục BHXH; chi trả lương hưu, trợ cấp qua tài khoản người thụ hưởng. Đầu tư quỹ BHXH Bổ sung hình thức gửi tiền tại một số ngân hàng thương mại có vốn nhà nước (hoặc vốn doanh nghiệp nhà nước) trên 50% vốn điều lệ; cơ quan thẩm tra đánh giá hướng chỉ quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi là phù hợp (chi tiết chờ bản luật cuối cùng). Thủ tục hành chính Bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục trong Luật , giao Chính phủ quy định — để thủ tục có thể điều chỉnh linh hoạt hơn mà không phải sửa luật. Hiệu lực đề xuất trong dự thảo: 01/03/2027 — mốc này chỉ có giá trị khi Quốc hội thông qua và có thể thay đổi. Cơ quan thẩm tra nói gì? Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa luật. Tuy nhiên, nhóm “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” được đánh giá là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi ; Ủy ban đề nghị quy định rõ đối tượng và thời điểm, và nếu chưa làm rõ được thì để nội dung này cho lần sửa đổi toàn diện Luật BHXH. Chiều cùng ngày, thảo luận tại tổ , nhiều đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định nhóm lao động nền tảng số và cân nhắc gánh nặng đóng góp so với thu nhập của họ. Có ý kiến đề nghị thời điểm áp dụng với nhóm này không sớm hơn năm 2028. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) đánh giá cao các nội dung cải cách trong dự thảo như sổ BHXH điện tử (chỉ cấp bản giấy khi người tham gia yêu cầu), bỏ yêu cầu chứng thực văn bản ủy quyền, và trách nhiệm bồi thường khi người sử dụng lao động nộp hồ sơ quá hạn hoặc cơ quan BHXH giải quyết chậm gây thiệt hại cho người thụ hưởng. Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng hoặc mất khả năng thanh toán. Một con số để hiểu vì sao chuyện này quan trọng: theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan (Cổng TTĐT BHXH Việt Nam đăng tải), dẫn khảo sát của Ngân hàng Thế giới công bố tại hội thảo tháng 9/2026, doanh nghiệp nền tảng số ước tạo việc làm cho khoảng 2 triệu người; khảo sát gần 5.000 lao động trên một số nền tảng cho thấy hơn 90% coi đây là thu nhập chính, nhưng chỉ khoảng 1/5 tham gia BHXH. Đằng sau tỷ lệ ấy là những người giao hàng, tài xế công nghệ — khi ốm đau, tai nạn hay về già, họ đang đứng ngoài tấm lưới an sinh. Trạng thái tại thời điểm soạn bài (01/11/2026): đây vẫn là dự thảo . Kỳ họp thứ hai khai mạc ngày 17/10/2026 và dự kiến bế mạc ngày 21/11/2026 (theo Cổng TTĐT Chính phủ ); theo Báo Nhân Dân, dự án dự kiến được Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp này. Kiểm tra ngày 01/11/2026: chưa có thông tin Quốc hội biểu quyết thông qua; bản dự thảo kèm Tờ trình vẫn để trống ngày thông qua. Nội dung cuối cùng có thể khác so với bản trình. 3. Đang áp dụng hôm nay: đừng nhầm với dự thảo Trong lúc chờ Quốc hội biểu quyết, bảng lương tháng 11 vẫn chạy theo các văn bản đang có hiệu lực : Luật BHXH số 41/2024/QH15 — hiệu lực 01/07/2025. Nghị định 158/2025/NĐ-CP (ban hành 25/06/2025, hiệu lực 01/07/2025) — quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật về BHXH bắt buộc : đối tượng, tiền lương làm căn cứ đóng, mức và phương thức đóng. Tỷ lệ đóng vào quỹ BHXH bắt buộc theo Luật: 3% tiền lương làm căn cứ đóng vào quỹ ốm đau và thai sản; 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất (với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động: 3% quỹ ốm đau, thai sản do người sử dụng lao động đóng; 22% quỹ hưu trí, tử tuất gồm 8% người lao động và 14% người sử dụng lao động). Nghị định 161/2026/NĐ-CP — mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/07/2026 (trước đó 2.340.000 đồng). Khi mức lương cơ sở chưa bị bãi bỏ, mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở (khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 2024 — quy định chuyển tiếp, đang có hiệu lực). Bản dự thảo lấy ý kiến (6/2026) có đề xuất điều chỉnh quy định này; nếu luật sửa đổi được thông qua, HCNS cần kiểm tra lại cách xác định mức tham chiếu. Hệ quả cho payroll: tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu , tức 50.600.000 đồng/tháng từ 01/07/2026 (theo BHXH Việt Nam). Giới hạn khẳng định: bài viết không liệt kê mức sàn đóng cho từng nhóm lao động, mức phạt chậm đóng hay chi tiết từng chế độ — các nội dung này cần đối chiếu văn bản gốc và hướng dẫn của cơ quan BHXH nơi doanh nghiệp đăng ký. 4. Việc HCNS làm ngay — và việc nên chờ văn bản chính thức Nguyên tắc vận hành đơn giản: chưa có hiệu lực thì chưa đổi quy trình, nhưng hãy làm sạch dữ liệu ngay từ hôm nay. Làm ngay (không phụ thuộc kết quả biểu quyết): Rà soát trần đóng sau 01/07/2026: kiểm tra hệ thống payroll đã cập nhật mức tối đa 50.600.000 đồng/tháng chưa — lỗi này thường nằm im trong phần mềm cho tới kỳ quyết toán. Đối soát đối tượng theo Luật 2024: hợp đồng ngắn hạn, lao động không trọn thời gian, người quản lý không hưởng lương — ai thuộc diện bắt buộc mà hồ sơ còn sót? Làm sạch dữ liệu định danh: số định danh cá nhân, mã số BHXH, tài khoản ngân hàng chính chủ của người lao động. Nếu dự thảo về chi trả qua tài khoản và sổ BHXH điện tử được thông qua, dữ liệu sạch là điều kiện để người lao động nhận quyền lợi nhanh. Lập lịch nộp hồ sơ chế độ có hạn chót nội bộ: ốm đau, thai sản, dưỡng sức — dự thảo đang bàn trách nhiệm bồi thường khi người sử dụng lao động nộp hồ sơ quá hạn. Dù chưa thành luật, đây là chuẩn mực đáng áp dụng sớm. Xác định ai quyết định số ngày nghỉ dưỡng sức nếu doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở — ghi chú để cập nhật khi luật sửa đổi có hiệu lực. Chờ văn bản chính thức (không tự suy diễn): Có phải đóng BHXH bắt buộc cho cộng tác viên, người làm việc qua nền tảng số hay không — dự thảo chỉ giao thẩm quyền quyết định theo lộ trình, chưa có đối tượng và thời điểm cụ thể . Hồ sơ, thủ tục mới — nếu luật bãi bỏ phần thủ tục, chi tiết sẽ nằm ở nghị định của Chính phủ ban hành sau. Cách tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trực tiếp của cá nhân — cần nghị định hướng dẫn. 5. Rủi ro truyền thông nội bộ khi tin luật bị “đồn” Mỗi đợt sửa luật BHXH đều kéo theo một làn sóng tin nhắn trong nhóm chat công ty: “Sắp bắt buộc đóng BHXH cho shipper rồi”, “Luật mới bỏ sổ giấy, sổ cũ mất giá trị”… Phần lớn là đọc vội một tiêu đề. Ba nguyên tắc giúp HCNS giữ niềm tin của người lao động: Nói rõ trạng thái: mỗi thông báo nội bộ nên ghi “dự thảo” hay “đã có hiệu lực từ ngày…”, kèm link nguồn chính thống (Cổng TTĐT BHXH Việt Nam, Công báo, cổng thông tin Chính phủ). Không hứa thay luật: tránh khẳng định quyền lợi hoặc nghĩa vụ mới khi Quốc hội chưa biểu quyết. Một đầu mối trả lời: gom câu hỏi về một kênh HCNS; cập nhật lại khi có văn bản cuối cùng. Sự minh bạch ở đây không phải thủ tục hành chính. Với một người công nhân, cuốn sổ BHXH là khoản tiết kiệm cả đời; một thông tin sai có thể khiến họ rút BHXH một lần vì hoảng — và mất đi quyền hưởng lương hưu mà Luật 2024 đã cố gắng mở rộng. 6. Checklist dữ liệu nhân sự – BHXH trên một dòng đời BHXH không bắt đầu ở phòng kế toán. Nó bắt đầu từ ngày ứng viên ký hợp đồng và chỉ kết thúc khi người lao động nhận lương hưu. Vì vậy, dữ liệu BHXH đúng là hệ quả của một hồ sơ nhân sự liền mạch: Tuyển dụng → hợp đồng: loại hợp đồng, thời hạn, tiền lương và các khoản phụ cấp thường xuyên — căn cứ xác định có thuộc diện bắt buộc hay không. Hồ sơ định danh: số định danh cá nhân, mã số BHXH, tài khoản nhận chế độ — thống nhất một nguồn. Chấm công & nghỉ việc hưởng chế độ: ngày nghỉ ốm, thai sản, dưỡng sức được ghi nhận đúng thời điểm để nộp hồ sơ đúng hạn. Thay đổi lương / vị trí: điều chỉnh căn cứ đóng ngay kỳ phát sinh, tránh truy thu. Nghỉ việc: chốt quá trình đóng, bàn giao thông tin để người lao động bảo lưu thời gian đóng — thay vì vội vàng hưởng một lần. Nhật ký thay đổi pháp lý: mỗi lần luật hoặc nghị định đổi, ghi ngày hiệu lực và việc đã cập nhật trong hệ thống. Đây cũng là cách InfoHR tiếp cận bài toán nhân sự: 360° Human Lifecycle — hồ sơ người lao động, hợp đồng, chấm công và các mốc BHXH nằm trên cùng một dòng dữ liệu, để khi thủ tục BHXH được số hóa hay giản lược, doanh nghiệp chỉ cần cập nhật quy tắc thay vì đi tìm lại dữ liệu. Trợ lý AILA có thể giúp HCNS tra nhanh những hồ sơ còn thiếu thông tin định danh hay sắp đến hạn nộp chế độ — còn quyết định và trách nhiệm pháp lý vẫn thuộc về con người. 👉 InfoHR cho nhà tuyển dụng · Liên hệ InfoHR Nguồn & trạng thái hiệu lực Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 — thông qua 29/06/2024; hiệu lực 01/07/2025 ; đang có hiệu lực. Toàn văn & giới thiệu: xaydungchinhsach.chinhphu.vn — toàn văn ; xaydungchinhsach.chinhphu.vn — giới thiệu Luật ; xaydungchinhsach.chinhphu.vn — căn cứ, tỷ lệ đóng . Nghị định 158/2025/NĐ-CP — ban hành 25/06/2025; hiệu lực 01/07/2025 ; BHXH bắt buộc. congbao.chinhphu.vn ; baohiemxahoi.gov.vn ; dự phòng: xaydungchinhsach.chinhphu.vn — toàn văn . Nghị định 161/2026/NĐ-CP — mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ 01/07/2026 . congbao.chinhphu.vn ; khoản 13 Điều 141 (mức tham chiếu = lương cơ sở): thuvienphapluat.vn ; mức đóng tối đa 50.600.000 đồng/tháng: baohiemxahoi.gov.vn ; đối chiếu / dự phòng: thuvienphapluat.vn . Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH — DỰ THẢO, chưa thông qua, chưa có hiệu lực (đề xuất hiệu lực 01/03/2027). Tờ trình 801/TTr-CP ngày 01/10/2026 (bản PDF đăng trên daibieunhandan.khanhhoa.gov.vn ; dự phòng: lsvn.vn — nêu Tờ trình 801/TTr-CP , thuvienphapluat.vn — dự thảo bản 21/10/2026 ); phiên 21/10/2026: tcnnld.vn ; lsvn.vn ; vov.vn ; khai mạc 17/10, dự kiến bế mạc 21/11/2026: xaydungchinhsach.chinhphu.vn ; lịch kỳ họp & dự kiến thông qua: nhandan.vn . Thảo luận tại tổ chiều 21/10/2026 — bnews.vn (TTXVN) ; baohiemxahoi.gov.vn — ý kiến ĐBQH Nguyễn Đặng Ân ; dự phòng: congdoanvietnam.vn . Phỏng vấn Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan (số liệu lao động nền tảng số, dẫn khảo sát của Ngân hàng Thế giới tại hội thảo 22/9/2026): baohiemxahoi.gov.vn ; dự phòng: baochinhphu.vn — hội thảo BHXH Việt Nam & Ngân hàng Thế giới . Disclaimer Bài 2 trong loạt «Pháp lý nhân sự 2026» của InfoHR — InfoHR sẽ cập nhật khi Quốc hội biểu quyết dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH. Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung tổng hợp từ nguồn công khai tại thời điểm soạn thảo (01/11/2026, Asia/Saigon). Nội dung dự thảo có thể thay đổi khi Quốc hội thông qua. Doanh nghiệp và người lao động nên đối chiếu văn bản gốc, hướng dẫn của cơ quan BHXH và xin ý kiến pháp chế / luật sư trước khi thay đổi quy trình hoặc quyết định liên quan đến quyền lợi BHXH.